Thú tội mang tính văn chương, thú tội theo phân tâm học, và thú tội mang tính bí tích

Tiếp tục nói về bí tích Tha Tội / Thú Tội, chúng ta xem xét ba hành vi thiết yếu của bí tích Tha Tội: xưng tội, ăn năn tội, và làm việc đền tội để bù đắp. Chúng ta đã phần nào nói đến việc xưng tội, tức là việc nói ra các tội đã phạm. Vậy đâu là sự khác biệt giữa việc thú tội mang tính văn chương, thú tội theo phân tâm học, và  thú tội / xưng tội mang tính bí tích?

Trước hết, hãy xét xưng tội văn chương, như kiểu của Jean-Jacques Rousseau. Những người viết “tự thú” ngày nay không thú nhận tội lỗi vì lý do như ta làm trong bí tích. Rousseau có niềm kiêu hãnh lớn khi phơi bày chính mình. Tâm tình này gần như ngầm xuất hiện trong những bản tự thú hiện đại: “Bạn thấy không, tội là hạng người tồi tệ thế nào!” Cách tự thú đó không chỉ có tính kiêu ngạo, mà còn có ý hướng gây kích động những cảm xúc, ham muốn, dục vọng và đam mê nơi người đọc. Mỗi lần mô tả tật xấu lại làm tăng khoái cảm.

Khi thánh Augustinô viết sách Tự Thuật, ngài đầy xấu hổ, chứ không hề tự mãn. Ngài không kể chi tiết những tội nặng của mình. Đọc sách Tự Thuật, người ta có cảm tưởng tội nặng nhất của ngài chỉ là trộm một quả táo—vốn là biểu tượng cho tất cả tội lỗi nghiêm trọng của ngài. Và ngài nói rằng ngài viết Tự Thuật để mọi người biết lòng thương xót của Thiên Chúa. Nếu bạn muốn đọc một tác phẩm phân tích tâm hồn tuyệt vời nhất, hãy đọc Tự Thuật của thánh Augustinô.

Giờ đến một phản đối khác: Xưng tội và kể tội cho nhà phân tâm hay bác sĩ tâm thần khác nhau thế nào?

Có nhiều điểm khác biệt: Phân tâm học bàn về tâm trạng; xưng tội nói về lương tâm và tội lỗi. Trong phân tâm học, người ta bộc lộ trạng thái tâm lý, nhất là những điều vô thức. Xưng tội là bộc lộ lương tâm, là thừa nhận tội. Xưng tội là cuộc gặp gỡ giữa lương tâm và Thiên Chúa. Việc tiết lộ vô thức của mình thường không khiến người ta khiêm nhường. Nhiều người kể chuyện với nhà phân tâm rồi tự hào hỏi: “Bác sĩ đã bao giờ gặp ca nào như tôi chưa?”

Một khác biệt nữa giữa hai hình thức ấy là thế này: ai cũng muốn tự mình nói ra điều của mình, vì không ai hiểu rõ tội lỗi của mình hơn chính bản thân mình. “Để tôi tự nói” là một quyền căn bản của con tim con người. Việc xưng tội đáp ứng đúng nhu cầu đó. Mọi trí óc lành mạnh đều khó chịu khi bị những trí óc xa lạ dò xét. Mỗi người đều muốn tự tay mở cánh cửa lương tâm riêng của mình, chứ không muốn có ai từ bên ngoài phá cửa xông vào. Chính tính độc đáo của mỗi nhân vị trao cho chúng ta quyền được trình bày trường hợp của mình bằng chính lời lẽ của mình, và đó chính là điều diễn ra trong việc xưng tội. Chúng ta là chứng nhân của chính mình. Chúng ta là công tố viên của chính mình. Và ở một mức độ nào đó, chúng ta cũng là thẩm phán của chính mình. Không linh hồn nào thích bị soi xét như một con côn trùng!

Một khác biệt nữa liên quan đến người mà ta thú nhận tội lỗi. Việc xưng tội luôn được thực hiện trước một đại diện của trật tự luân lý. Nhà phân tâm không đại diện cho trật tự luân lý, mà cho trật tự cảm xúc. Khi bạn đến với một đại diện của trật tự luân lý, bạn đến đó để được nên tốt hơn, để được tha tội, chứ không phải để tội lỗi của mình được giải thích cho nhẹ đi.

Trong việc xưng tội, mối tương quan giữa cha giải tội và hối nhân hoàn toàn mang tính phi cá nhân. Chính cấu trúc của việc xưng tội bảo vệ hối nhân khỏi việc lộ danh tính: có tấm ngăn, có tấm màn; không có sự tiếp xúc nào, và linh mục không thể nhìn thấy người xưng tội. Hối nhân có thể xưng tội cách vô danh để việc xưng tội được thành sự, và có thể xưng với bất cứ linh mục nào; không có gì khác biệt cả. Lương tâm mang mặc cảm tội lỗi không muốn thú tội với một nhà lý thuyết của một hệ thống nào đó, mà với một trung gian, với Thiên Chúa. Hội Thánh đòi hỏi linh mục ban ơn tha tội phải ở trong tình trạng ân sủng, chính ngài cũng là người tham dự vào sự sống thần linh.